520

وعن جابر رضي اللَّه عنه قَالَ :إِنَّا كُنَّا يَوْم الخَنْدَقِ نَحْفِرُ، فَعَرضَتْ كُدْيَةٌ شَديدَةٌ، فجاءُوا إِلى النبيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم فقالوا: هَذِهِ كُدْيَةٌ عَرَضتْ في الخَنْدَقِ. فَقَالَ: أَنَا نَازِلٌ ثُمَّ قَامَ وبَطْنُهُ معْصوبٌ بِحَجرٍ، وَلَبِثْنَا ثَلاثَةَ أَيَّامٍ لاَ نَذُوقُ ذَوَاقاً، فَأَخَذَ النَّبِيُّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم المِعْول، فَضرَب فَعَادَ كَثيباً أَهْيَلَ، أَوْ أَهْيَمَ . فقلت : يَا رسولَ اللَّه ائْذَن لي إِلى البيتِ، فقلتُ لامْرَأَتي :رَأَيْتُ بِالنَّبِيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم شَيْئاً مافي ذلكَ صبْرٌ فِعِنْدَكَ شَيءٌ؟ فقالت: عِندِي شَعِيرٌ وَعَنَاقٌ، فَذَبحْتُ العَنَاقَ، وطَحَنْتُ الشَّعِيرَ حَتَّى جَعَلْنَا اللحمَ في البُرْمَة، ثُمَّ جِئْتُ النبيَّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم وَالعجِينُ قَدْ انْكَسَرَ والبُرْمَةُ بيْنَ الأَثَافِيِّ قَد كَادَتَ تَنْضِجُ .فقلتُ: طُعَيِّمٌ لي فَقُمْ أَنْت يَا رسولَ اللَّه وَرَجُلٌ أَوْ رَجُلانِ، قَالَ : كَمْ هُوَ؟ فَذَكَرتُ لَهُ فَقَالَ : كثِير طَيِّبٌ، قُل لَهَا لاَ تَنْزِع البُرْمَةَ، ولا الخُبْزَ مِنَ التَّنُّورِ حَتَّى آتي فَقَالَ : قُومُوا فقام المُهَاجِرُون وَالأَنْصَارُ، فَدَخَلْتُ عليها فقلت : وَيْحَكِ جَاءَ النبيُّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم وَالمُهَاجِرُونَ، وَالأَنْصارُ وَمن مَعَهم، قالت: هَلْ سأَلَكَ؟ قلتُ : نَعَمْ، قَالَ :ادْخُلوا وَلا تَضَاغَطُوافَجَعَلَ يَكْسِرُ الخُبْزَ، وَيجْعَلُ عليهِ اللحمَ، ويُخَمِّرُ البُرْمَةَ والتَّنُّورَ إِذا أَخَذَ مِنْهُ، وَيُقَرِّبُ إِلى أَصْحَابِهِ ثُمَّ يَنْزِعُ فَلَمْ يَزَلْ يَكْسِرُ وَيَغْرفُ حَتَّى شَبِعُوا، وَبَقِيَ مِنه، فَقَالَ :كُلِي هذَا وَأَهدي، فَإِنَّ النَّاسَ أَصَابَتْهُمْ مَجَاعَةٌ . متفقٌ عَلَيْهِ.

Jabirdan (Allah ondan razy bolsun) rowaýat edilmegine görä, ol şeýle diýipdir:

"“Biz Hendek (söweşi) güni çukur gazyp ýörkäk biziň öňümizden ullakan berk bir gaýa çykdy. Sahabalar Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellemiň ýanyna gelip: “Öňümizden berk bir gaýa çykdy” diýdiler. Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem: “Çukura özüm düşerin diýdi-de ýerinden turdy, onuň garny daş bilen daňylygydy. Üç günläp hiç zat dadyp görmändik. Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem eline kerkini alyp ol gaýa bir urdy welin, gaýa gum ýaly pytrap gitdi. Soňra men ondan: “Eý, Allahyň Resuly! Maňa öýe gitmäge rugsat beräý?” diýdim.
Öýde aýalyma: “Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellemiň ýagdaýyna seredip çydap durar ýaly däl, sende iýer ýaly zat ýokmy?” diýip soradym. Ol: “Biraz arpa bilen bir çebişimiz bar” diýdi. Dessine çebşi soýdum, arpany bolsa, degirmende üwedim. Eti gazana atardyk. Soňra hamyr gelip, taýyn bolup başlandan, daşlaryň üstündäki gazan hem gaýnajak bolup durka, men Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellemiň ýanyna bardym-da: “Ýa Resulallah! Mende biraz iýer ýaly nahar bar, bir-iki sany adam bilen bize gidäýeli” diýdim. Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem: “Näçeräk bar?” diýdi. Men Oňa bar zadymy aýdyp berdim. Ol: “Gaty gowy, köpem bolar” diýdi. “Aýalyňa aýt men barýançam gazany otdan aýyrmasyn we çöregi hem tamdyrdan çykarmasyn” diýdi. Soňra sahabalara: “Ýeriňizden turuň!” diýdi. Muhajirler we Ensarylar ýerlerinden turdylar. Men aljyrap aýalymyň ýanyna baryp: “Işimiz gaýtdy, Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem muhajirler, ensarylar we olaryň ýanyndakylaryň hemmesini alyp geldi” diýdim. Aýalym: “Ol senden näçeräk naharyň bardygyny soradymy” diýdi. Men: “Hawa” diýdim.
Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem sahabalara: “Biri-biriňizi dyknyşman içeri giriň!” diýdi we (tamdyrdaky) çörekden alyp, üstünde-de et goýup, ony sahabalaryna berip başlady we her gezekde-de gazanyň we tamdyryň agzyny ýapardy. Hemmeler iýip doýýança, çörekden döwüp, etden çykarmagy dowam etdi, ýöne şonda-da ondan artyk galdy. Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem aýalyma: “Indi özüňem iý, galanyny bolsa goňşy-golaňa paýla, çünki açlyk adamlary perişan etdi” diýdi”. "

"وفي روايةٍ: قَالَ جابرٌ: لمَّا حُفِرَ الخَنْدَقُ رَأَيتُ بِالنبيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم خَمَصاً، فَانْكَفَأْتُ إِلى امْرَأَتي فقلت: هَلْ عِنْدَكِ شَيْء، فَإِنِّي رَأَيْتُ بِرسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم خَمَصاً شَدِيداً؟ فَأَخْرَجَتْ إِليَّ جِراباً فِيهِ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ، وَلَنَا بُهَيْمَةٌ، داجِنٌ فَذَبحْتُهَا، وَطَحنتِ الشَّعِير فَفَرَغَتْ إِلَى فَرَاغِي، وَقَطَّعْتُهَا في بُرَمتِهَا، ثُمَّ وَلَّيْتُ إِلَى رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم، فَقَالَتْ: لاَ تفضحْني برسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم وَمَنْ معَهُ، فجئْتُه فَسَارَرْتُهُ فقلتُ يَا رسول اللَّه، ذَبَحْنا بُهَيمَةً لَنَا، وَطَحَنْتُ صَاعاً مِنْ شَعِيرٍ، فَتَعالَ أَنْتَ وَنَفَرٌ مَعَكَ، فَصَاحَ رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم فَقَالَ: يَا أَهْلَ الخَنْدَق: إِنَّ جَابِراً قدْ صنَع سُؤْراً فَحَيَّ هَلاًّ بكُمْ فَقَالَ النبيُّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم:»لاَ تُنْزِلُنَّ بُرْمَتَكُمْ وَلا تَخْبِزُنَّ عجِينَكُمْ حَتَّى أَجيءَ». فَجِئْتُ، وَجَاءَ النَّبِيُّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يقْدُمُ النَّاسَ، حَتَّى جِئْتُ امْرَأَتي فقالتْ: بِك وَبِكَ، فقلتُ: قَدْ فَعَلْتُ الَّذِي قُلْتِ. فَأَخْرَجَتْ عَجِيناً فَبسَقَ فِيهِ وبارَكَ، ثُمَّ عَمَدَ إِلى بُرْمَتِنا فَبَصَقَ وَبَارَكَ، ثُمَّ قال:ادْعُ خَابزَةً فلْتَخْبزْ مَعكِ، وَاقْدَحِي مِنْ بُرْمَتِكُم وَلا تَنْزلُوها وَهُمْ أَلْفٌ، فَأُقْسِمُ بِاللَّه لأَكَلُوا حَتَّى تَركُوهُ وَانَحرَفُوا، وإِنَّ بُرْمَتَنَا لَتَغِطُّ كَمَا هِيَ، وَأَنَّ عَجِينَنَا لَيخْبَز كَمَا هُوَ.
عَرَضَت كُدْيَةٌ: بضم الكاف وإِسكان الدال وبالياءِ المثناة تَحْتَ، وَهِيَ قِطْعَةٌ غَلِيظَةٌ صُلْبَةٌ مِنَ الأَرْضِ لا يَعْمَلُ فيها الْفَأْسُ .وَالْكَثِيبُ أَصْلُهْ تَلُّ الرَّمْلِ، والمُرَادُ هُنَا: صَارتْ تُراباً ناعِماً، وَهُوَ مَعْنَى أَهْيَلَ وَالأَثَافي: الأَحْجَارُ الَّتي يَكُونُ عَلَيْهَا القِدرُ. وَتَضَاغَطُوا: تَزَاحَمُوا. وَالمَجاعَةُ: الجُوعُ، وَهُوَ بفتحِ الميم. وَالخَمصُ بفتحِ الخاءِ المعجمة والميم: الجُوعُ. وَانْكَفَأْتُ: انْقَلَبْتُ وَرَجَعْتُ. والْبُهَيمَةُ بضم الباءِ: تَصغير بَهْمَة، وَهِيَ الْعنَاقُ بفتح العين وَالدَّاجِنُ: هِيَ الَّتي أَلِفَتِ الْبيْتَ. وَالسُّؤْر:الطَّعَام الَّذِي يُدْعَى النَّاسُ إَلَيْه وَهُوَ بُالْفارِسيَّةِ، وَحَيَّ هَلا أيْ: تَعَالوا. وَقَوْل هابكَ وَبكَأَي: خَاصَمَتْهُ وَسَبَّتْهُ، لأَنَّهَا اعْتَقْدَت أَنَّ الَّذي عندهَا لاَ يَكفيهم، فَاسْتَحْيَتْ وَخَفِيَ علَيْهَا مَا أَكَرَم اللَّه سُبحانَهُ وَتَعَالَى بِهِ نَبِيَّهُ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم مِنْ هذِهِ المُعْجِزَةِ الظَّاهِرةِ والآيَةِ الْبَاهِرَةِ.بَسقَأَي: بصَقَ، وَيُقَالُ أَيضاً: بَزقَ ثَلاثُ لُغَاتٍ. وَعَمَ بفتح الميم: قصَد. وَاقْدَحيأَي: اغرِفي، والمِقْدَحةُ: المِغْرفَةُ. وَتَغِطُّأَي لِغَلَيَانِهَا صَوْتٌ. واللَّه أعلم."

Başga bir rowaýatda Jabir şeýle diýipdir:

"“Hendek çukury gazylyp ýörkä, Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellemiň açlykdan ejir çekýändigini gördüm. Derrew aýalymyň ýanyna baryp: “Iýer ýaly zadyň barmy? Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellemiň açlykdan gaty ejir çekýär” diýdim. Aýalym maňa içinde bir azyrak arpa bar bolan bir gaby getirdi we biziň bir bakylyp ýören çebişimizem bardy. Dessine men ony soýdum, aýalym bolsa arpany üwedi. Men işimi gutarýançam ol hem işini gutardy. Eti dograp gazana atardym. Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellemiň ýanyna barmakam aýalym maňa: “Birden meni Pygamberimiz sallallahu aleýhi weselleme we töweregindäkilere masgara edäýme” diýdi. Şol sebäpli hem Onuň ýanyna gelip, ýuwaşlyk bilen: “Ýa Resulallah! Kiçiräk bir çebşimiz bardy, şony soýdum we bir mukdar arpa üwedim, ýanyňyza azrak adam alyp bize geläýiň” diýdim. Emma welin Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem belent sesi bilen: “Eý Hendek ähli (ýagny, eý çukur gazýançylar)! Jabir hödür-kerem taýýarlapdyr, ýörüň gideliň” diýdi. Soňra Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem maňa: “Men gelýänçäm gazany oduň üstünden aýyrmaň we çöregi hem bişirmän goýuň” diýdi. Men öýe geldim, Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem adamlardan öň geldi. Aýalymyň ýanyna baranymda, ol maňa: “Ah, seni – seni!” diýdi. Men hem: “Men seniň aýdyşyň ýaly etdim” diýdim. Aýalym hamyry çykardy soňra Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem oňa çüfledi we onuň bereketli bolmagy üçin doga-dileg etdi, soňra gazanyň ýanyna baryp oňa-da çüfledi we onuň hem bereketlenmegi üçin doga-dileg etdi. Soňra aýalyma: “Seniň bilen bile çörek bişirer ýaly başgada aýal bar bolsa çagyr we nahary gazandan susak bilen çykar, ýöne ony otdan düşürme” diýdi.
Müňe golaý adam bardy. Allaha kasam bolsun, olaryň hemmesi iýdiler hat-da nahardan goýubam gitdiler. Emma, gazanymyz öňküsi ýaly gaýnap, çöregimiz bolsa, öňküsi ýaly bişip durdy”."

Salgylanma:

(Muttafakun aleýhi)